T_LABEL_SUBPAGE_BANNER
Wróć do zasobów
1 1
Drukarnia i Fabryka Stempli Kategorie: Instytucje
Data aktualizacji: 29-01-2026 Data dodania: 19-09-2025
Instytucja powołana w 1940 r., produkująca wszelkiego rodzaju druki na potrzeby komórek administracji getta. Jej kierownikiem był Dawid Głogowski, który latem 1941 r. popadł w konflikt z Przełożony Starszeństwa Żydów i został zastąpiony 1 sierpnia 1942 r. przez sekretarza Rumkowskiego, a zarazem redaktora naczelnego „Geto-Cajtung” (vide) Szmula Rozensztajna. Kulisy zwolnienia Głogowskiego odnotowano w Kronice:

„O smutnej roli p. Głogowskiego niedawno żeśmy pisali. Do jego destytucji przyczyniła się w pierwszym rzędzie interwencja pana Jakubowicza u Prezesa na skutek protokołu Biura Powołań, wskazującego na niesłychane warunki pracy w drukarni. W przeciągu jednego roku na czterdziestu kilku tam zatrudnionych zmarło 28. Jeden skonał w dniu, kiedy miał jechać do domu wypoczynkowego”1.

Nowo mianowany kierownik doprowadził do zwiększenia wynagrodzenia pracowników drukarni w ramach dwóch grup płacowych z 16 do 24 mk i z 22 do 33 mk oraz doprowadził do zwiększenia kontyngentu robotników wysyłanych z Wydziału do domu wypoczynkowego z 3 w 1941 r. do 9 w 1942 r.

Od 1 lipca 1941 r. zastępcą kierownika Drukarni był łódzki drukarz Chil Rapaport.

Biura administracji oraz produkcja zlokalizowano w budynku przy ul. Brzezińskiej 10.

Średnie zatrudnienie wynosiło 80–100 pracowników (robotników oraz administracji), w tym 15 młodocianych robotników. Zakład podzielony był na następujące działy produkcyjne: drukarnia, zecernia, introligatornia, foliernia i stemplarnia. Dodatkowo funkcjonowały rozbudowany dział obsługi technicznej oraz biuro. Jednym z pracowników drukarni był znany w getcie uliczny śpiewak Jankiel Herszkowicz.

W drukarni przygotowywano m.in. wszelkiego rodzaju kartki żywnościowe, talony, formularze i druki akcydensowe niezbędne do funkcjonowania urzędów w getcie. Przykładowa emisja wynosiła w 1942 r. 110 tys. szt. kart żywnościowych i chlebowych oraz 200 tys. szt. kart obiadowych i 300 tys. szt. kart obiadowych dla ciężko pracujących (vide Ciężko pracujący robotnik).

Od początku składano i drukowano tutaj obwieszczenia Przełożonego Starszeństwa Żydów. Od marca 1941 r. przygotowywano i drukowano również gazetę „Geto-Cajtung” (vide) – oficjalny organ prasowy administracji getta. Pod tym samym adresem mieścił się także oblegany punkt dystrybucji gazety.
Produkowany asortyment rozszerzał się, by odpowiadać na pojawiające się nowe potrzeby i inicjatywy. Na początku 1942 r. wydrukowano serię kalendarzy (vide) biurkowych i rocznych, które ukazały się w nakładzie 1800 oraz 4000 szt. W kolejnym roku nakład zmniejszono, ale pojawiła się wersja kieszonkowa. W marcu 1944 r. podjęto się druku dwóch projektów znaczków pocztowych (vide Wydział FIlatelistyczny).

W drukarni przygotowywano również rozmaite druki okolicznościowe na polecenie żydowskiej administracji getta – m.in. portrety Przełożonego Starszeństwa Żydów, umieszczane w siedzibach większości wydziałów i biurach resortów, pamiąt- kowe dyplomy (vide Auszeichnungen) oraz druki na potrzeby jednostek administracji niemieckiej powiązanych z gettem VI Rewiru Policji Ochronnej (vide) oraz Zarządu Getta (vide).

Bezpośredni dostęp do Drukarni miały także władze niemieckie, które z pominięciem Rumkowskiego przygotowywały treść oraz nakazywały druk obwieszczeń i zarządzeń, wchodząc w kompetencję Przełożonego Starszeństwa Żydów. Taka sytuacja zaistniała w listopadzie 1943 r., gdy Rumkowski obwieszczeniem nr 401 wstrzymał wydawanie dodatkowych zup, które po osobistej inwerwencji Hansa Biebowa oraz Marka Kligiera (vide) zostały przywrócone (vide RKM).

W zakładzie produkowano i naprawiano też pieczęcie na potrzeby agend administracji getta. Od 1 października 1942 r. przy ul. Brzezińskiej 10 zlokalizowano usamodzielniony Wydział Malowania Szyldów, którego kierownictwo objął Rozensztajn.
Adam Sitarek