T_LABEL_SUBPAGE_BANNER
Wróć do zasobów
1 4
Brauner Icchok Meir Vincent Kategorie: Biografie
Data aktualizacji: 29-01-2026 Data dodania: 24-04-2025
Malarz, grafik, rzeźbiarz, metaloplastyk, scenograf. Urodzony w 1887 r. w Łodzi, syn Jakuba Braunera i Ruchli z domu Tenenbaum, brat malarek Idy i Eugenii. Razem z rodziną mieszkał przy al. Kościuszki 29. Odebrał tradycyjne wykształcenie najpierw w chederze, potem w ozorkowskiej jesziwie, ukończył też dwuletnią szkołę Beniamina Judelewicza w Łodzi. Równolegle uczestniczył w prywatnych kursach rysunkowych Jakuba Icka Kacenbogena. W latach 1908–1912 przebywał w Berlinie, studiując malarstwo i grę na skrzypcach.

Artystyczny debiut Braunera w rodzinnym mieście nastąpił w czerwcu 1911 r. w Salonie Eustachego Pietkiewicza przy ul. Dzielnej (Narutowicza) 20. W początkach kariery pozostawał w kręgu mecenatu hrabiny Marii Colonna-Walewskiej, żony Ludwika Heinzla. Na przełomie 1914 i 1915 r. razem z kompozytorem Henochem (Henrykiem) Konem otworzył salon sztuki i skład antyków przy Piotrkowskiej 36, gdzie udało mu się zorganizować dwie wystawy, własną i Marka Szwarca. W kolejnych latach aktywnie uczestniczył w życiu artystycznym miasta. Należał do awangardowej grupy Jung Idisz (1919–1921), grupy Srebrny Wóz (1922–1923), Grupy Łodzian (1926), Stowarzyszenia Artystów START (1926–1931). Od 1931 r. był członkiem Zrzeszenia Artystów Plastyków, a od 1932 r. Związku Zawodowych Polskich Artystów Plastyków (oddział łódzki). W 1918 r. jego prace (obrazy olejne, rysunki i linoryty) zaprezentowano na dwóch wystawach Stowarzyszenia Artystów i Zwolenników Sztuk Pięknych w Łodzi, a w kwietniu 1921 r. w tzw. Salonie futurystów, kubistów i prymitywistów, zorganizowanym przez łódzkie wydawnictwo Tel-Awiw. W czerwcu tego samego roku dzieła Braunera eksponowano na wystawie w gmachu Gminy Żydowskiej w Warszawie. W kolejnym roku artysta był obecny na warszawskiej kwietniowej IV Wystawie Zbiorowej i w Salonie Jesiennym. W listopadzie 1923 r. razem z Ignacym Hirszfangiem, Maurycym Appelbaumem i Stanisławą Centnerszwerową wystawiał w Żydowskim Gimnazjum Żeńskim we Włocławku. Ekspozycja trwała 10 dni, a po jej zamknięciu obrazy Braunera i Hirszfanga wróciły do Łodzi, gdzie część z nich pokazano na wystawie podsumowującej 10-letnią twórczość obu malarzy, otwartej 24 listopada w sali witrażowej kino-teatru Casino. W grudniu prace artysty jako jednego z reprezentantów łódzkiego środowiska zawieszono obok dzieł niemieckich ekspresjonistów oraz awangardowych plastyków z Warszawy i Gdańska podczas Międzynarodowej Wystawy Nowej Sztuki w Łodzi.

Twórczość Braunera w pierwszej połowie lat 20. charakteryzowała się zróżnicowaną tematyką, wykorzystaniem różnych technik oraz poszukiwaniem własnego stylu. W tym czasie powstawały równolegle prace wyraźnie nawiązujące do postimpresjonizmu oraz śmiałe ekspresjonistyczne kompozycje z użyciem płaskich, geometryzujących form ujętych mocnym konturem. W latach 1919–1923 uwidoczniło się zainteresowanie Braunera grafiką. Jego linoryty drukowane były na łamach awangardowego pisma literacko-artystycznego „Jung-Idisz” (1919). W 1921 r. stworzył ilustracje do tekstu Mojżesza Brodersona (vide) pt. Tchijes Hamejsim (Zmartwychwstanie) oraz grafikę do wiersza Elimelecha Szmulowicza. W kolejnym roku linoryt Braunera pojawił się w almanachu „Chaliastre”, wydanym przez futurystyczno-ekspresjonistyczną grupę żydowskich literatów i plastyków z Warszawy. Jego grafiki drukowano także w pismach „Ringen” (1922) i „Rzut” (1923). Na łamach „Literarisze Bleter” publikował satyryczne wizerunki przyjaciół – literatów i artystów.

Od połowy lat 20. do 1939 r. prace Braunera prezentowane były na wielu wystawach: w Łodzi (wystawa Grupy Łodzian, Wystawa Stowarzyszenia Artystów START – 1926; wystawa Stowarzyszenia Artystów START – 1929, wystawa indywidualna w lokalu WIZO, Piotrkowska 86 – 1937, wystawa Związku Zawodowego Polskich Artystów Plastyków w Instytucie Propagandy Sztuki – 1938, wystawa obrazów i metaloplastyki, Piotrkowska 70 – 1939), w Warszawie (wystawy Żydowskiego Towarzystwa Krzewienia Sztuk Pięknych – 1924, 1935, 1938; salon Henryka Koterby Kredytowa 2/4 – 1936); w Krakowie – 1927, w Gdańsku – 1933. 

Ważną dziedziną twórczości Braunera był teatr. W 1921 r. przygotował dekoracje do Dybuka w reżyserii Dawida Hermana. W 1923 r. zaprojektował scenografię do Bajadery w łódzkim teatrze Scala. W latach 1922–1923 wraz z Brodersonem, Jecheskielem Mojżeszem Najmanem i Henochem Konem tworzył teatrzyk Chad-gadje (Koźlątko), dla którego wykonywał kukiełki. W 1930 r. lalki artysty pojawiły się w wystawianej w Sali Filharmonii satyrycznej szopce Łudź się Łodzi Łudź, w reżyserii Braunera i L. Zbruckiego. Współpraca duetu artystycznego Brauner–Broderson zaowocowała kilkoma rewiami marionetkowymi, które cieszyły się powodzeniem wśród łódzkiej publiczności: 7 marca 1934 r. w łódzkiej kawiarni Caprice przy Piotrkowskiej 29 teatrzyk Bejrl-Szmejrl wystawił program Mit der puter arup (Masłem na dół). W marcu i kwietniu 1935 r. satyryczne rewie Szopka brydżowa, Brydżomania i Coctail brydżowy prezentowano w klubie przy syndykacie dziennikarzy łódzkich (Piotrkowska 121). W marcu 1937 r. w Caprice wystawiono rewię Pal to sześć. W latach 20. i 30. Brauner współpracował z Brodersonem także przy przedstawieniach teatru Ararat w Łodzi i Warszawie, tworząc dekoracje i kostiumy do Dzień dobry kózko (1930) i Jarmark na niebie (1930). W 1930 r. dla Żydowskiego Studia Teatralnego działającego przy towarzystwie Hazomir (Kościuszki 21) zaprojektował scenografię i kostiumy do sztuki Na łańcuchu Icchoka Lejbusza Pereca i komedii Szaloma Alejchema pt. Kopacze złota. W 1937 r. stworzył scenografię do filmu Frejliche kabconim (Weseli biedacy) w reżyserii Leona Jeannota.

W czasie II wojny światowej Brauner razem z siostrą Eugenią Brauner-Altmanową przebywał w łódzkim getcie, zameldowany w mieszkaniu przy Piwnej 21/2. Na przełomie 1940 i 1941 r. razem z Józefem Kownerem miał w getcie wystawę przedwojennych obrazów. W 1940 r. z powodzeniem starał się o przyznanie przez Wydział Szkolny statusu emeryta i comiesięcznego subsydium w wysokości 50 mk. Dodatkowe racje żywnościowe zyskiwał, realizując specjalne zlecenia, np. w 1940 r. projektował banknoty dla getta, współpracował z Wydziałem Naukowym, według wzmianki w Kronice w 1941 r. miał objąć funkcję kierownika artystycznego wytwórni ceramiki przy Chłodnej 11, wykonywał portrety na zamówienie (np. portret Dawida Perela – 1943) i pamiątkowe albumy, przygotowywał też spektakle marionetkowe dla Domu Kultury (1941, 1943).

Gettowa twórczość Braunera obejmowała rzeźby, metaloplastykę, rysunki, akwarele, marionetki. Podejmowane przez niego tematy dotyczyły życia codziennego. Wśród najczęstszych motywów pojawiały się: most w getcie, wywóz fekaliów, pogrzeby. Ciężko chory na gruźlicę, został wysiedlony w sierpniu 1944 r. i zamordowany w Auschwitz.

Irmina Gadowska